Autor: Beata Nowicka , specjalista terapii uzależnień

W swojej codziennej pracy z młodzieżą oraz ich rodzicami bardzo często spotykam się z problemem hejtu – zjawiska, które z pozoru wydaje się wirtualne, ale w rzeczywistości ma bardzo realne, często dramatyczne konsekwencje. Hejt nie jest już tylko internetowym „żartem” czy „emocjonalnym wyładowaniem”. To forma przemocy – psychicznej, emocjonalnej i społecznej – której ofiarami najczęściej są nastolatki w najtrudniejszym momencie rozwoju tożsamości.

Jak wskazuje Pyżalski (2021), hejt stanowi współczesną odmianę agresji elektronicznej, charakteryzującej się trwałością, dostępnością dla szerokiego grona odbiorców i trudnością w ustaleniu sprawcy. Z moich rozmów z młodymi ludźmi – również tymi, którzy eksperymentują z narkotykami lub uciekają w uzależnienia behawioralne – wynika, że hejt często staje się jednym z głównych powodów ucieczki od rzeczywistości. Dziecko, które doświadcza odrzucenia, szuka sposobu, by „nie czuć”. Alkohol, narkotyki, kompulsywne przeglądanie TikToka czy granie nocami w gry to dla nich forma zapomnienia o bólu.

Formy hejtu – jak może wyglądać przemoc rówieśnicza

Hejt nie zawsze jest krzykiem, obraźliwym komentarzem czy wulgaryzmem. Często przybiera subtelniejsze formy, które dorosłym mogą umknąć, a dla dziecka stanowią źródło głębokiego cierpienia.

1. Hejt bezpośredni – w relacjach rówieśniczych

To te sytuacje, które dzieją się „twarzą w twarz” – w szkole, na boisku, w grupie znajomych:

Wyśmiewanie wyglądu, ubioru, sposobu mówienia lub zachowania.

Przezywanie i etykietowanie. Dziecko otrzymuje przezwisko, które szybko rozprzestrzenia się w grupie.

Publiczne ośmieszanie. Śmiech klasy po „żarcie” z jednej osoby, nagrywanie jej w trudnej sytuacji.

Wykluczanie z grupy (ostracyzm społeczny) – pomijanie w rozmowach, nie zapraszanie na spotkania.

Plotki i pomówienia. Rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji, które mają poniżyć lub ośmieszyć.

Jak podkreśla Bednarek i Andrzejewska (2019), tego rodzaju zachowania, choć często bagatelizowane przez dorosłych, mają charakter przemocy emocjonalnej i mogą prowadzić do długotrwałych konsekwencji psychicznych.

2. Hejt internetowy – cyberprzemoc

W świecie mediów społecznościowych granica między przestrzenią prywatną a publiczną zanika. Hejt online ma szczególnie silny wpływ, ponieważ:

Nie kończy się po wyjściu ze szkoły. Internet towarzyszy dziecku 24 godziny na dobę.

Treści krążą bez kontroli. Zrzut ekranu czy przerobione zdjęcie pozostają w obiegu długo po usunięciu.

Trudno wskazać sprawcę. Często pojawia się anonimowo, z fałszywych kont.

Najczęstsze formy cyberhejtu to obraźliwe komentarze, rozpowszechnianie prywatnych informacji, zakładanie fałszywych profili, masowe wykluczanie z grup online czy wysyłanie wiadomości z groźbami. Według raportu Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę (Wojtasik, 2018), aż 40% nastolatków w Polsce doświadczyło przynajmniej jednej formy przemocy w internecie.

Jak rozpoznać, że dziecko doświadcza hejtu lub przemocy emocjonalnej

Rodzice często pytają: „Jak mam się dowiedzieć, że coś się dzieje, skoro on nic nie mówi?” Odpowiedź nie jest prosta, ale są pewne sygnały, które warto obserwować:

1. Zmiany w zachowaniu

Wycofanie, zamknięcie w sobie, unikanie rozmów.

Coraz więcej czasu spędzanego samotnie w pokoju.

Obsesyjne sprawdzanie telefonu lub całkowite unikanie go.

Drażliwość, niepokój, płaczliwość bez wyraźnego powodu.

2. Zmiany w nastroju i samoocenie

Negatywne wypowiedzi o sobie („Nikt mnie nie lubi”, „Jestem beznadziejny”).

Spadek ocen, problemy z koncentracją.

Objawy psychosomatyczne: bóle brzucha, bezsenność, napięcie mięśniowe.

3. Zmiany w relacjach społecznych

Utrata kontaktu z dotychczasowymi znajomymi.

Wycofanie z życia szkolnego.

Brak aktywności w mediach społecznościowych lub nagłe ich usunięcie.

Badania CBOS (2023) pokazują, że ponad połowa rodziców nie zauważa pierwszych symptomów hejtu u dzieci, ponieważ mylą je z okresem dojrzewania lub chwilowym buntem.

Jak rozmawiać z dzieckiem, które doświadcza hejtu

Rozmowa to najtrudniejszy, ale i najważniejszy krok. Dziecko potrzebuje nie pouczeń, lecz zrozumienia.

1. Stwórz bezpieczną przestrzeń

Nie zaczynaj od pytań w stylu: „Kto ci to zrobił?” czy „Dlaczego nic nie powiedziałeś?”. Lepiej powiedzieć:

„Zauważyłem, że jesteś smutny. Chcę cię zrozumieć, jeśli zechcesz mi opowiedzieć.”

2. Nie oceniaj

Hejt często dotyczy spraw błahych dla dorosłych, ale kluczowych dla nastolatka – wyglądu, komentarza, ubioru. Każde „Nie przejmuj się” tylko pogłębia poczucie niezrozumienia.

3. Pomóż nazwać emocje

Nastolatki często nie potrafią powiedzieć: „Czuję się upokorzony” czy „Boję się wejść na grupę”. Pomocne może być pytanie:

„Co czujesz, kiedy o tym myślisz?”
„Co ci wtedy pomaga, a co sprawia, że jest jeszcze trudniej?”

4. Zaproponuj wsparcie

Wspólnie ustalcie, co można zrobić – zgłosić sprawę wychowawcy, psychologowi szkolnemu, a w sytuacjach poważnych – odpowiednim służbom. Ważne, by dziecko wiedziało, że nie jest samo.

Hejt a uzależnienia behawioralne

Z moich obserwacji wynika, że wiele ofiar hejtu wchodzi w spiralę uzależnień behawioralnych. Dziecko, które czuje się bezwartościowe, może godzinami przeglądać social media, licząc na lajki, które chwilowo „uleczą” ból. Inni uciekają w gry online, gdzie czują się silni i doceniani.
Jak zauważa Gajda (2022), u podstaw wielu uzależnień behawioralnych leży niezaspokojona potrzeba akceptacji i przynależności – dokładnie ta, którą hejt niszczy.

Podsumowanie

Hejt to nie tylko problem szkoły czy internetu – to wyzwanie dla całego społeczeństwa. Dla rodziców oznacza konieczność uważności, empatii i otwartej komunikacji.
Dzieci nie zawsze potrafią prosić o pomoc – często komunikują ją swoim milczeniem, wycofaniem, agresją lub ucieczką w uzależnienia. Naszym zadaniem jako dorosłych jest umieć to milczenie usłyszeć.

Bibliografia

1. Bednarek, J., & Andrzejewska, A. (2019). Cyberprzemoc. Zjawisko, uwarunkowania, przeciwdziałanie. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

2. Pyżalski, J. (2021). Agresja elektroniczna i cyberbullying jako nowe ryzykowne zachowania młodzieży. Łódź: Wydawnictwo UŁ.

3. Gajda, J. (2022). Uzależnienia behawioralne u dzieci i młodzieży. Diagnoza, profilaktyka, terapia. Warszawa: Difin.

4. Wojtasik, Ł. (2018). Stop cyberprzemocy – poradnik dla rodziców i nauczycieli. Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.

5. CBOS (2023). Młodzież 2023. Raport z ogólnopolskiego badania opinii i postaw młodzieży szkolnej. Warszawa.

6. Ministerstwo Edukacji i Nauki (2023). Profilaktyka uzależnień behawioralnych wśród uczniów. Materiały dla szkół i rodziców.